Czy firma w restrukturyzacji może startować w przetargach?

Czy firma w restrukturyzacji może startować w przetargach? Sprawdź art. 109 PZP, znaczenie układu, praktykę KIO i dokumenty potrzebne przed ofertą.

Tak. Firma w restrukturyzacji może złożyć ofertę w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Sama restrukturyzacja przedsiębiorstwa nie oznacza automatycznego zakazu udziału ani automatycznego wykluczenia. Przed startem trzeba jednak sprawdzić etap restrukturyzacji, treść ogłoszenia i SWZ, status układu z wierzycielami oraz zdolność sfinansowania konkretnego zamówienia.

Jeżeli wykonawca zawarł już układ, a zamawiający przewidział podstawę wykluczenia z art. 109 ust. 1 pkt 4 Prawa zamówień publicznych, ryzyko staje się realne. Zatwierdzenie układu nie daje automatycznej ochrony. Nadal trzeba zbadać trzyletni okres wykluczenia, możliwość odstąpienia od wykluczenia jako oczywiście nieproporcjonalnego oraz dokumenty potwierdzające zdolność wykonania umowy.

Stan prawny: 25 października 2026 r. Analiza dotyczy zamówień publicznych prowadzonych na podstawie PZP, z uwzględnieniem tekstu jednolitego ogłoszonego w Dz.U. z 2026 r. poz. 793, oraz Prawa restrukturyzacyjnego w brzmieniu tekstu jednolitego ogłoszonego w Dz.U. z 2026 r. poz. 533. Przy przetargach prywatnych rozstrzygające są regulamin i warunki ustalone przez organizatora.

Najpierw oddziel cztery oceny

Pytanie o możliwość „startu” obejmuje w praktyce cztery odrębne kwestie:

czy firma może złożyć ofertę;
czy zachodzi wobec niej podstawa wykluczenia przewidziana w dokumentach zamówienia;
czy spełnia warunki udziału i złożyła prawidłowe oświadczenia;
czy ma gotówkę, finansowanie, gwarancje, personel i dostawy potrzebne do wykonania umowy.

Możliwa jest sytuacja, w której przedsiębiorca może technicznie złożyć ofertę, ale zostanie wykluczony z powodu zawartego układu. Możliwy jest też wariant odwrotny: restrukturyzacja nie uruchamia podstawy wykluczenia, lecz firma nie spełnia warunku dotyczącego sytuacji ekonomicznej albo nie uzyska gwarancji wymaganej do zawarcia umowy.

Pierwsza decyzja: nie rezygnuj z postępowania wyłącznie z powodu dopisku „w restrukturyzacji”, ale nie składaj oferty tylko dlatego, że formalnie jest to możliwe. Najpierw sprawdź etap sprawy, SWZ, oświadczenia oraz przepływy pieniężne planowanego kontraktu.

Najpierw SWZ: czy zamawiający przewidział art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP

Art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP obejmuje między innymi wykonawcę, który zawarł układ z wierzycielami. Jest to fakultatywna podstawa wykluczenia. Zgodnie z art. 109 ust. 2 PZP ma znaczenie w konkretnym postępowaniu wtedy, gdy zamawiający wskazał ją w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia.

Fakultatywny charakter przepisu dotyczy przede wszystkim decyzji zamawiającego o wprowadzeniu tej podstawy do danego postępowania. Jeżeli została przewidziana i okoliczność rzeczywiście zachodzi, nie należy zakładać, że zamawiający może ją dowolnie pominąć. Trzeba natomiast osobno ocenić wyjątek dotyczący oczywistej nieproporcjonalności z art. 109 ust. 3 PZP oraz — gdy odpowiada faktom — mechanizm z art. 110 PZP.

Jeżeli art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP nie został wskazany, zamawiający nie powinien tworzyć tej podstawy dopiero podczas badania ofert. Brak tej przesłanki w SWZ nie kończy jednak analizy. Nadal mogą mieć znaczenie obligatoryjne podstawy wykluczenia, zaległości publicznoprawne, warunki udziału określone na podstawie art. 112 PZP, a także wymagania dotyczące wadium, ubezpieczenia, finansowania i zabezpieczenia należytego wykonania umowy.

Co sprawdzić	Co może wynikać z dokumentu	Decyzja wykonawcy
Ogłoszenie i SWZ	Czy zamawiający przewidział art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP i jak opisał wymagane oświadczenia	Jeżeli podstawa została wskazana, ustal status układu przed podpisaniem oświadczenia
Warunki udziału	Wymagany obrót, ubezpieczenie, zdolność kredytowa, doświadczenie, personel lub sprzęt	Potwierdź każdy warunek niezależnie od statusu restrukturyzacji
Projekt umowy	Terminy płatności, kary, waloryzacja, gwarancje i koszty ponoszone przed pierwszym wpływem	Policz najniższy poziom gotówki w całym cyklu realizacji, nie tylko marżę końcową
Oświadczenie z art. 125 PZP lub JEDZ	Zakres informacji o podstawach wykluczenia i spełnianiu warunków udziału	Porównaj odpowiedzi z rejestrami i postanowieniami sądu

Jeżeli wykonawca podlega wykluczeniu, jego oferta podlega odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 2 lit. a PZP. Niespełnienie warunków udziału prowadzi natomiast do skutku przewidzianego w lit. b tego przepisu. To dwa różne problemy, dlatego nie wystarczy odpowiedzieć ogólnie, że firma nadal prowadzi działalność.

Wniosek praktyczny: brak art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP w dokumentach zamówienia usuwa jeden konkretny problem. Nie potwierdza jeszcze spełnienia warunków udziału ani zdolności bezpiecznego wykonania umowy.

Samo otwarcie restrukturyzacji a zawarcie układu: dwa różne skutki

Samo złożenie wniosku restrukturyzacyjnego, obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego albo otwarcie postępowania nie jest tym samym co zawarcie układu z wierzycielami. Nie można więc wyprowadzać skutków przewidzianych dla zawartego układu tylko dlatego, że przedsiębiorca występuje pod firmą z dodatkiem „w restrukturyzacji”.

Takie ścisłe podejście przyjęła Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku KIO 1840/22 z 2 sierpnia 2022 r. W rozpoznawanym stanie faktycznym samo wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego wobec polskiego wykonawcy nie wystarczyło do zastosowania art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP. Izba uwzględniła sankcyjny charakter wykluczenia i nie zgodziła się na rozszerzenie przepisu na przyszły, hipotetyczny stan, w którym układ dopiero mógłby zostać zawarty.

Wyrok nie daje jednak ochrony na każdym etapie restrukturyzacji. Trzeba ustalić stan istniejący w chwili składania oświadczenia, a następnie uwzględnić zmiany, jeżeli zamawiający ponownie bada sytuację wykonawcy. Znaczenie mają konkretne postanowienia, obwieszczenia i daty, a nie potoczna nazwa etapu.

Etap	Znaczenie dla art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP	Co zrobić przed ofertą
Wniosek lub początek procedury	Nie oznacza automatycznie zawarcia układu z wierzycielami	Ustal tryb, datę i skutki obwieszczenia albo postanowienia sądu
Otwarte postępowanie bez przyjętego układu	Samo otwarcie nie powinno być utożsamiane z przesłanką dotyczącą zawartego układu	Sprawdź zarząd, reprezentację, warunki udziału i finansowanie kontraktu
Układ przyjęty przez wierzycieli	Może oznaczać, że doszło już do zdarzenia istotnego dla podstawy wykluczenia; rozstrzygają dokumenty i tryb sprawy	Zbierz wynik głosowania, treść układu i wydane postanowienia
Układ prawomocnie zatwierdzony	Potwierdza etap wykonywania układu; podstawa wykluczenia może mieć zastosowanie, jeżeli została przewidziana	Przygotuj analizę dat, proporcjonalności oraz zdolności wykonania zamówienia
Układ faktycznie spłacony	Ostatnia płatność nie jest tym samym co prawomocne sądowe stwierdzenie wykonania układu	Sprawdź postanowienie z art. 172 Prawa restrukturyzacyjnego i jego prawomocność

Czerwona flaga: nie powołuj się na KIO 1840/22 bez sprawdzenia osi czasu. Teza, że samo postępowanie nie wyklucza, może być trafna przed zawarciem układu, lecz nie odpowiadać aktualnej sytuacji firmy po jego przyjęciu lub zatwierdzeniu.

Co zmienia zatwierdzony układ i kiedy jego wykonanie jest formalnie zakończone

Zatwierdzony układ porządkuje zobowiązania, ale nie usuwa faktu, że wykonawca zawarł układ z wierzycielami. W zamówieniach publicznych ta okoliczność może być istotna właśnie na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP. Prawomocne zatwierdzenie układu nie oznacza więc automatycznego „oczyszczenia” statusu wykonawcy.

Prawo restrukturyzacyjne rozróżnia przyjęcie układu, jego zatwierdzenie, prawomocność postanowienia oraz wykonanie układu. Zgodnie z art. 324 Prawa restrukturyzacyjnego postępowanie kończy się z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu albo o odmowie jego zatwierdzenia. Kończy się postępowanie, ale nie obowiązki wynikające z układu. Rozpoczyna się etap wykonywania zatwierdzonego układu, nad którym co do zasady czuwa nadzorca wykonania układu.

Po wykonaniu układu sąd wydaje — na wniosek uprawnionego podmiotu — postanowienie o jego wykonaniu. Z art. 172 Prawa restrukturyzacyjnego wynika, że dopiero prawomocne postanowienie stanowi podstawę do wykreślenia wpisów dotyczących układu z ksiąg wieczystych i rejestrów. Potwierdzenia przelewów i złożony wniosek opisują ważne fakty, lecz nie zastępują prawomocnego rozstrzygnięcia.

Znaczenie tej różnicy pokazuje wyrok KIO 1614/23 z 21 czerwca 2023 r. Wykonawca powoływał się na faktyczne wykonanie zatwierdzonego układu, ale w chwili istotnej dla oceny nie dysponował prawomocnym postanowieniem stwierdzającym wykonanie. Izba nie przyjęła, że przyszłe lub nieprawomocne rozstrzygnięcie zmienia istniejący status. Uznała też, że samo twierdzenie o wystarczającej kondycji finansowej, wywodzone z wykonania układu, nie dowodzi zdolności realizacji konkretnego zamówienia.

Przed ofertą trzeba wpisać na jednej osi czasu co najmniej:

datę rozpoczęcia właściwego trybu lub obwieszczenia;
datę przyjęcia układu przez wierzycieli;
datę postanowienia o zatwierdzeniu układu;
datę prawomocności tego postanowienia;
datę prawomocnego postanowienia o wykonaniu układu, jeżeli zostało wydane.

Osobnej analizy wymaga art. 111 pkt 4 PZP. Dla podstawy z art. 109 ust. 1 pkt 4 ustawa przewiduje trzy lata od zdarzenia będącego podstawą wykluczenia. Nie należy liczyć tego okresu automatycznie od ostatniej raty ani od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie wykonania układu. Trzeba najpierw ustalić na podstawie akt, jakie zdarzenie i jaka data są właściwe w konkretnym stanie faktycznym.

Wniosek decyzyjny: jeżeli SWZ przewiduje art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP, przed złożeniem oferty przygotuj kompletną oś czasu, treść układu, postanowienia z informacją o prawomocności oraz dokumenty potwierdzające zdolność wykonania zamówienia.

Kiedy zamawiający może nie wykluczyć wykonawcy

Stwierdzenie, że wykonawca zawarł układ, nie zawsze kończy analizę. Art. 109 ust. 3 PZP pozwala zamawiającemu nie wykluczać wykonawcy, jeżeli wykluczenie byłoby w sposób oczywisty nieproporcjonalne. Ustawa wskazuje wprost przykład dotyczący omawianej podstawy: sytuacja ekonomiczna lub finansowa wykonawcy jest wystarczająca do wykonania zamówienia.

Nie jest to automatyczne prawo wykonawcy do pozostania w postępowaniu. Ocena dotyczy konkretnej firmy i konkretnej umowy. Terminowe wykonywanie układu jest ważne, ale nie dowodzi jeszcze, że przedsiębiorstwo ma środki na materiały, wynagrodzenia i zabezpieczenia przed pierwszą płatnością zamawiającego.

Dowód	Co powinien pokazywać	Co jest zbyt słabe
Aktualne dane finansowe	Przychody, koszty, należności, zobowiązania bieżące, gotówkę i odchylenia od planu	Ogólne stwierdzenie, że firma działa i pozyskuje klientów
Cash flow zamówienia	Terminy kosztów i źródła ich pokrycia przed płatnością zamawiającego	Sama wartość kontraktu lub marża końcowa
Wykonywanie układu	Harmonogram, zapłacone raty, sprawozdania nadzorcy i wpływ kolejnych rat na płynność	Zapewnienie, że wierzyciele są zadowoleni
Finansowanie i zabezpieczenia	Dostępny limit, promesę, gwarancję, polisę lub inne potwierdzone źródło	Plan złożenia wniosku o finansowanie dopiero po wyborze oferty
Zasoby operacyjne	Dostęp do personelu, sprzętu, licencji, podwykonawców i kluczowych dostaw	Lista nieuwzględniająca utraconych umów lub ograniczeń

Art. 109 ust. 3 PZP trzeba odróżnić od samooczyszczenia z art. 110 PZP. Drugi mechanizm wymaga łącznego wykazania ustawowych przesłanek, w tym naprawienia szkody lub zobowiązania do jej naprawienia, wyczerpującego wyjaśnienia faktów oraz wdrożenia odpowiednich środków technicznych, organizacyjnych i kadrowych. Sam układ nie jest automatycznie takim pakietem. Przed powołaniem się na art. 110 PZP trzeba więc sprawdzić, czy mechanizm odpowiada faktom i czy wykonawca rzeczywiście spełnia wszystkie przesłanki.

Wniosek praktyczny: wyjaśnienie proporcjonalności powinno odpowiadać na pytanie, dlaczego ta firma — mimo układu — bezpiecznie wykona to zamówienie. Odpowiedź powinna wynikać z aktualnych liczb, terminów i potwierdzonych zasobów, a nie z samej deklaracji.

Zdolność wykonania umowy: formalny udział nie wystarczy

Firma może nie podlegać wykluczeniu, a mimo to nie powinna składać oferty. Zamówienie publiczne często wymaga finansowania wynagrodzeń, materiałów, transportu, podwykonawców i zabezpieczeń przed otrzymaniem pierwszej płatności. Dla przedsiębiorstwa płacącego raty układowe taki cykl może obciążyć gotówkę w najtrudniejszym momencie.

Udział w przetargach to szczególny wymiar zagadnienia opisanego szerzej jako dalsze działanie firmy w restrukturyzacji. Nowy kontrakt powinien wspierać naprawę przedsiębiorstwa, a nie tylko zwiększać obrót. Zamówienie może mieć dodatnią marżę, a jednocześnie pogorszyć płynność, doprowadzić do braku bieżących płatności i zagrozić wykonaniu układu.

Warunki udziału określane na podstawie art. 112 PZP służą ocenie zdolności do należytego wykonania zamówienia. Zarząd powinien przeprowadzić własny, co najmniej równie konkretny test. Spełnienie minimalnego obrotu albo posiadanie polisy nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy firma zapłaci dostawcom w tygodniu, w którym przypadają również wynagrodzenia, podatki i rata układowa.

Test płynności kontraktu krok po kroku

Rozpisz wszystkie koszty od przygotowania oferty do ostatniego odbioru.
Wpisz realistyczne terminy płatności zamawiającego, uwzględniając procedurę odbioru.
Dodaj raty układowe i zwykłe koszty firmy przypadające w tych samych okresach.
Sprawdź najniższy poziom gotówki, także przy opóźnieniu odbioru lub płatności.
Potwierdź dostępność gwarancji, ubezpieczenia, finansowania, personelu, sprzętu i dostaw przed terminem oferty.
Nie traktuj finansowania jako zapewnionego, jeżeli wymaga dopiero przyszłej zgody banku, ubezpieczyciela, nadzorcy lub innej osoby.

Kiedy nie warto startować

Nie składaj oferty, jeżeli:

firma nie ma środków na koszty ponoszone przed pierwszą płatnością zamawiającego;
wykonanie zależy od niepotwierdzonej gwarancji lub limitu finansowania;
kontrakt wypiera wynagrodzenia, podatki, składki ZUS, bieżące dostawy lub raty układowe;
harmonogram jest wykonalny wyłącznie przy braku jakiegokolwiek opóźnienia;
firma utraciła kluczowy personel, uprawnienie, sprzęt, podwykonawcę lub dostawcę;
dodatnia marża księgowa nie przekłada się na bezpieczny przepływ gotówki.

Wniosek decyzyjny: jeżeli choć jeden krytyczny zasób lub źródło finansowania pozostaje jedynie założeniem, najpierw usuń lukę. Wygranie kontraktu bez zdolności jego sfinansowania może pogłębić kryzys zamiast wspierać restrukturyzację.

Dokumenty i oświadczenia przed złożeniem oferty

Ryzykiem formalnym bywa nie tylko sam status restrukturyzacji, ale także niespójne oświadczenie. Firma nie powinna deklarować braku podstaw wykluczenia, jeżeli z KRZ, KRS lub postanowień sądu wynika zawarty układ. Zamawiający może wtedy badać zarówno art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP, jak i prawdziwość oraz kompletność przekazanych informacji.

Oświadczenie z art. 125 PZP, a w odpowiednim postępowaniu również JEDZ, powinno powstać po analizie dokumentów. Dopisek „w restrukturyzacji” sam nie przesądza wyniku, ale jego brak także nie usuwa faktów widocznych w rejestrach. Trzeba ponadto ustalić, kto może reprezentować przedsiębiorcę oraz czy złożenie oferty lub zawarcie umowy przekracza zwykły zarząd i wymaga zgody właściwej dla danego trybu restrukturyzacji.

Pakiet dokumentów	Co porównać	Ryzyko do usunięcia
SWZ i ogłoszenie	Podstawy wykluczenia, warunki udziału, wymagane środki dowodowe i projekt umowy	Przeoczenie art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP lub warunku finansowego
Dokumenty restrukturyzacyjne	Treść układu, wynik głosowania, postanowienia, prawomocność i status wykonania	Pomylenie przyjęcia z zatwierdzeniem albo spłaty z sądowym stwierdzeniem wykonania
Rejestry	Dane z KRZ, KRS lub CEIDG z dokumentacją wewnętrzną i planowanym oświadczeniem	Niespójne informacje o statusie lub reprezentacji
Dane ekonomiczne	Bieżące wyniki, cash flow zamówienia, raty układowe, finansowanie i zobowiązania bieżące	Wyjaśnienie proporcjonalności oparte wyłącznie na deklaracjach
Umocowanie i zgody	Sposób zarządu, pełnomocnictwa, zakres czynności i potrzebne zgody	Podpisanie oferty lub umowy przez osobę bez właściwego umocowania

Czerwone flagi w dokumentach

SWZ przewiduje art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP, a projekt oświadczenia wskazuje brak podstaw wykluczenia mimo zawartego układu;
firma twierdzi, że układ jest wykonany, lecz ma tylko potwierdzenia przelewów i nierozpoznany albo nieprawomocny wniosek;
daty w KRZ, KRS, postanowieniach i wewnętrznej osi czasu nie są spójne;
dane finansowe nie pokazują kosztów i płatności badanego zamówienia;
ofertę ma podpisać osoba, której umocowanie nie uwzględnia aktualnego sposobu zarządu;
firma zakłada, że wyjaśni status dopiero po wyborze, choć już wraz z ofertą składa oświadczenie o określonej treści.

Wniosek decyzyjny: przed podpisaniem oświadczenia jedna odpowiedzialna osoba powinna porównać dokumenty zamówienia, akta restrukturyzacyjne, rejestry i dane finansowe. Jeżeli status nie mieści się w prostym „tak” albo „nie”, potrzebne jest spójne wyjaśnienie oparte na dokumentach.

Decyzja przed przetargiem: startować, wyjaśniać czy odpuścić

Ostateczna decyzja powinna łączyć ocenę prawną, finansową i operacyjną. Sam zamiar utrzymania sprzedaży nie wystarcza, podobnie jak samo przekonanie, że zamawiający „powinien zrozumieć” restrukturyzację.

Decyzja	Kiedy jest uzasadniona	Co przygotować
Startować	Status jest jasny, omawiana podstawa nie została przewidziana albo nie ma zastosowania, firma spełnia warunki i ma potwierdzone zasoby	Oświadczenia zgodne z dokumentami, dowody warunków udziału, cash flow i zabezpieczenia
Najpierw przygotować wyjaśnienia	Art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP został przewidziany, układ zawarto, ale firma ma podstawy do wykazania oczywistej nieproporcjonalności wykluczenia	Oś czasu, dokumenty układu, aktualne dane finansowe i kalkulację konkretnego kontraktu
Odpuścić ten kontrakt	Oświadczenie byłoby niespójne z dokumentami, brakuje finansowania lub gwarancji albo realizacja zagraża płatnościom bieżącym i układowym	Zamiast oferty — korektę planu płynności, zasobów lub źródeł finansowania

Przed podjęciem decyzji wykonaj kolejno siedem kroków:

zidentyfikuj dokładny tryb i etap restrukturyzacji;
ułóż chronologię przyjęcia, zatwierdzenia, prawomocności i wykonania układu;
sprawdź, czy ogłoszenie lub SWZ przewiduje art. 109 ust. 1 pkt 4 PZP;
oceń trzyletni okres oraz treść oświadczenia z art. 125 PZP lub JEDZ;
przygotuj dowody zdolności finansowej i operacyjnej do tego zamówienia;
przeprowadź test płynności z ratami układowymi i wariantem opóźnionej płatności;
wybierz: oferta, oferta po przygotowaniu wyjaśnień albo rezygnacja.

Firma w restrukturyzacji nie musi automatycznie wycofywać się z rynku zamówień publicznych, ale nie może traktować restrukturyzacji jak tarczy przed oceną zamawiającego. Bezpieczna decyzja wymaga zgodnego z dokumentami statusu prawnego, prawidłowo policzonych okresów oraz potwierdzonego finansowania i zasobów. Dopiero taki zestaw pozwala ocenić, czy przetarg wesprze odbudowę przychodów, czy stworzy kolejne ryzyko dla układu.