Czy podatki firmy można objąć układem z wierzycielami?

Najkrócej: podatki firmy można objąć układem z wierzycielami, jeżeli dotyczą okresu sprzed właściwej daty granicznej: dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego albo dnia układowego w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Dobrze przygotowana restrukturyzacja przedsiębiorstwa nie wrzuca jednak wszystkich rozliczeń z urzędem skarbowym do jednego koszyka. Trzeba osobno oznaczyć zaległości podatkowe sprzed tej daty, bieżące podatki po tej dacie, okresy mieszane oraz wpływ propozycji wobec urzędu skarbowego na test prywatnego wierzyciela i pomoc publiczną.

Krótka odpowiedź: podatki mogą wejść do układu, ale nie wszystkie

Jeżeli zaległość podatkowa powstała przed właściwą datą graniczną, może zostać ujęta w układzie. W postępowaniach sądowych punktem odniesienia jest zasadniczo dzień otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. W postępowaniu o zatwierdzenie układu kluczowy jest dzień układowy. To według tej daty trzeba ocenić, czy urząd skarbowy jest wierzycielem układowym, czy firma ma bieżący obowiązek podatkowy do zapłaty poza układem.

Praktyczny problem polega na tym, że podatki nie zawsze wyglądają jak prosta faktura. VAT, zaliczka na PIT lub CIT, podatek dochodowy za rok, odsetki, koszty egzekucyjne albo rozliczenie wynikające z decyzji organu mogą dotyczyć różnych okresów i różnych etapów sprawy. Jedna zbiorcza pozycja „urząd skarbowy” w arkuszu nie wystarczy do oceny, czy dana kwota jest układowa, bieżąca, sporna albo mieszana.

Nie należy też zakładać, że skoro podatki mogą wejść do układu, to urząd skarbowy automatycznie zaakceptuje redukcję długu. Propozycje wobec wierzyciela publicznoprawnego trzeba zestawić z testem prywatnego wierzyciela, porównać z możliwym zaspokojeniem w upadłości i sprawdzić, czy warunki nie prowadzą do niedozwolonej pomocy publicznej.

Najpierw data i okres rozliczeniowy

Kwalifikację podatków trzeba zacząć od daty granicznej, ale nie można skończyć na samej dacie dokumentu. Dla układu znaczenie ma to, kiedy powstała wierzytelność i jakiego okresu dotyczy rozliczenie. Deklaracja złożona po dniu układowym może dotyczyć podatku za okres wcześniejszy. Z drugiej strony dokument wystawiony przed datą graniczną może obejmować świadczenie albo rozliczenie, które częściowo przypada już po tej dacie.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu dzień układowy ustala dłużnik po rozpoczęciu pełnienia funkcji przez nadzorcę układu. Dzień układowy powinien przypadać nie wcześniej niż cztery miesiące przed złożeniem wniosku o zatwierdzenie układu i nie później niż dzień przed złożeniem tego wniosku. Jeżeli dochodzi do obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, dzień układowy nie powinien przypadać później niż dzień obwieszczenia. To nie jest detal techniczny: od tej daty zależy, które podatki znajdą się w układzie.

Przy okresach rozliczeniowych przecinających datę graniczną Prawo restrukturyzacyjne przewiduje proporcjonalny podział. Ten mechanizm dotyczy między innymi podatków oraz składek na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli rozliczenie należności publicznoprawnej wymaga deklaracji albo podobnego dokumentu, część układową i część bieżącą trzeba ująć w odrębnych dokumentach. To ma znaczenie dla księgowości, spisu wierzytelności i późniejszej komunikacji z urzędem.

Urząd skarbowy jako wierzyciel publicznoprawny

Urząd skarbowy może być wierzycielem w restrukturyzacji, ale nie powinien być traktowany jak zwykły dostawca towaru ani automatycznie zrównywany z ZUS. W mapie wierzycieli podatki wymagają osobnej kategorii, bo wpływają jednocześnie na spis wierzytelności, propozycje układowe, płatności bieżące, egzekucję administracyjną i ocenę pomocy publicznej.

W praktyce trzeba sprawdzić co najmniej: VAT, zaliczki na PIT lub CIT, podatek dochodowy za zakończony okres, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, koszty egzekucyjne oraz ewentualne rozstrzygnięcia organu podatkowego. Każda z tych pozycji może mieć inny okres, inny status i inny wpływ na propozycje. Właśnie dlatego przy szerszej analizie, czym jest układ z wierzycielami, podatków nie należy ukrywać w jednej zbiorczej etykiecie „należności publiczne”.

Szczególną uwagę trzeba poświęcić sytuacji, w której firma ma jednocześnie stare zaległości podatkowe i nowe obowiązki z bieżącej sprzedaży. Przykład roboczy: spółka ma zaległy VAT za okres sprzed dnia układowego, ale po tym dniu dalej wystawia faktury i powstaje nowy VAT do rozliczenia. Pierwsza pozycja może być analizowana jako układowa. Druga jest testem bieżącej płynności i nie powinna być odkładana do „następnego układu”.

Jak podatki wpływają na propozycje układowe

Propozycje układowe wobec urzędu skarbowego mogą obejmować różne mechanizmy, ale nie powinny być tworzone automatycznie przez skopiowanie warunków z grupy kontrahentów handlowych. Przy wierzycielu publicznoprawnym trzeba sprawdzić, czy proponowane warunki są uzasadnione ekonomicznie i prawnie, zwłaszcza z perspektywy testu prywatnego wierzyciela.

Test prywatnego wierzyciela ma odpowiedzieć na pytanie, czy zachowanie wierzyciela publicznoprawnego w restrukturyzacji odpowiadałoby racjonalnemu zachowaniu prywatnego wierzyciela działającego w porównywalnych warunkach. W uproszczeniu: urząd skarbowy nie powinien otrzymać w układzie warunków, które byłyby gorsze niż ekonomicznie uzasadniona alternatywa, w szczególności w porównaniu z poziomem zaspokojenia w upadłości.

Jeżeli projekt układu przewiduje wsparcie dla dłużnika, pojawia się też temat pomocy publicznej. Wtedy samo hasło „umorzenie podatków” jest zbyt ryzykowne. W określonych sytuacjach możliwe kierunki mogą zostać ograniczone przede wszystkim do rat albo odroczenia, a każda dalej idąca ulga wymaga osobnej oceny. Artykuł nie powinien więc obiecywać, że podatek da się zredukować tylko dlatego, że w układzie redukuje się część długów handlowych.

Bieżące podatki po dniu układowym: test płynności

Bieżące podatki po dacie granicznej są jednym z najważniejszych testów, czy restrukturyzacja ma realne finansowanie. Jeżeli firma po dniu układowym dalej generuje sprzedaż, wynagrodzenia, koszty i zobowiązania podatkowe, musi mieć plan ich zapłaty. Nie można zakładać, że nowy VAT, nowe zaliczki PIT lub CIT albo inne aktualne podatki automatycznie trafią do starego układu.

W praktyce zarząd powinien patrzeć na podatki bieżące razem z wynagrodzeniami, składkami, czynszem, dostawami i kosztami niezbędnymi do działania. Ten sam podział trzeba stosować przy decyzji, które faktury płacić po otwarciu restrukturyzacji, bo mechanizm stare, bieżące i mieszane wraca także przy rozliczeniach operacyjnych. Jeżeli firma nie ma pieniędzy na aktualne obciążenia publicznoprawne, problem nie jest tylko formalny. To może oznaczać, że prognozy do układu są zbyt optymistyczne albo że biznes nie generuje środków potrzebnych do wykonania propozycji.

Odroczenie terminu płatności podatku albo rozłożenie należności na raty jest osobnym instrumentem wymagającym wniosku i decyzji właściwego organu. Nie powinno być przedstawiane jako automatyczny skutek restrukturyzacji. Jeżeli firma wie, że nie zapłaci bieżącego podatku w terminie, powinna ocenić ten problem wcześniej, a nie dopiero po narastaniu kolejnej zaległości.

Kiedy nie opierać układu na podatkach

Nie każda sytuacja z zaległościami podatkowymi nadaje się do prostego włączenia do układu. Czasem problemem nie jest sama możliwość prawna, ale brak ekonomicznego sensu propozycji. Jeżeli zaległość historyczna ma zostać spłacona w ratach, ale firma równolegle tworzy nowe zaległości, urząd skarbowy i pozostali wierzyciele mogą podważać realność takiego planu. Szczególnie ryzykowny jest brak bieżących płatności, bo pokazuje, że firma nie finansuje już nowej działalności po dacie granicznej.

Osobnym problemem są sytuacje, w których przedsiębiorca traktuje urząd skarbowy jako „ostatniego do zapłaty”, ponieważ pilniejsze wydają się dostawy, leasingi albo bank. Taka kolejność może chwilowo poprawić operacyjną gotówkę, ale w restrukturyzacji szybko wraca jako problem prawny i finansowy: narastają odsetki, pojawia się egzekucja administracyjna, a propozycje tracą wiarygodność.

Checklista przed wpisaniem podatków do układu

Przed przygotowaniem propozycji układowych warto przejść przez roboczą checklistę. Jej celem nie jest zastąpienie analizy prawnej albo podatkowej, lecz uporządkowanie danych, bez których trudno ocenić, czy urząd skarbowy jest prawidłowo ujęty w układzie.

Końcowy wniosek jest praktyczny: podatki historyczne można porządkować układem, ale bieżące podatki trzeba finansować na bieżąco. Jeżeli firma potrafi oddzielić te dwa obszary, propozycje wobec urzędu skarbowego da się analizować rzeczowo. Jeżeli miesza zaległości sprzed dnia układowego z nowymi obowiązkami podatkowymi, układ może wyglądać dobrze tylko na papierze.